(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

॥ श्रीः ॥
3.171. अध्यायः 171
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
पार्थेन निवातकवचैः सह युयुत्सया मातलिसनाथेनेन्द्ररथेन तत्पुरंप्रति गमनम् ॥ 1 ॥ अर्जुनशङ्खध्वनिश्रवणेन सन्नद्धैर्निवातकवचैस्तेन सह युद्धारम्भः ॥ 2 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

अर्जुन उवाच। 3-171-0x(2314)(22527)
ततोऽहं स्तूयमानस्तु तत्रतत्र सुरपिभिः।
अपश्यमुदधिं भीममपांपतिमथाव्ययम् ॥ 3-171-1(22528)
फेनवत्यः प्रकीर्णाश्च संहताश्च समुच्छिताः।
ऊर्मयश्चात्र दृश्यन्ते चलन्तइव पर्वताः ॥ 3-171-2(22529)
नावः सहस्रशस्तत्र रत्नपूर्णाः समन्ततः।
`नभसीव विमानानि विचरन्त्यो विरेजिरे' ॥ 3-171-3(22530)
तिमिङ्गिलाः कच्छपाश् तथा तिमितिभिङ्गिलाः।
मकराश्चात्र दृश्यन्ते जले मप्रा इवाद्रयः ॥ 3-171-4(22531)
शङ्खानां च महबाणि मग्रान्यप्सु ममन्ततः।
दृश्यन्ते स्म यथा रात्रौ तारास्तन्वभ्रमंवृताः ॥ 3-171-5(22532)
तथा सहस्रशस्तत्ररत्नसङ्घाः प्लवन्त्युत।
वायुश् घृर्णते भीमस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ 3-171-6(22533)
तमतीत्य महावेगं सर्वाम्भोनिधिमुत्तमम्।
अपश्यं दानवाकीर्णं तद्दैत्यपुरमन्तिकात् ॥ 3-171-7(22534)
तत्रैव मातलिस्तृणं निपात्य पृथिवीतले।
दानवान्रथघोपेण तन्पुरं समुपाद्रवत् ॥ 3-171-8(22535)
रथघोषं तु तं श्रुत्वा स्तनयित्नोग्विम्बरे।
मन्वाना देवराजं मामाविग्ना दानवाऽभवन् ॥ 3-171-9(22536)
सर्वे संभ्रान्तमनसः शग्चापधराः स्थिताः।
तथाऽसिशूलपरशुगदामुसलपाणयः ॥ 3-171-10(22537)
ततो द्वाराणि पिदधुर्दानवास्त्रस्तचेतसः।
संविधाय पुरे रक्षां न स्म कश्चन दृश्यते ॥ 3-171-11(22538)
ततः शङ्खमुपादाय देवदत्तं महास्वनम्।
परमां मुदमाश्रित्य प्राधमं तं शनैरहम् ॥ 3-171-12(22539)
स तु शब्दो दिवं स्तब्ध्वा प्रतिशब्दमजीजनत्।
वित्रेसुश्च निलिल्युश्च भूतानि सुमहान्त्यपि ॥ 3-171-13(22540)
ततो निवातकवचाः सर्व एव समन्ततः।
दंशिता विविधैस्त्राणैर्विचित्रायुपाणयः ॥ 3-171-14(22541)
आयसैश्र महाशूलैर्गदाभिर्मुसलैरपि।
पट्टसैः करवालैश्च रथचक्रैश्च भारत ॥ 3-171-15(22542)
शतघ्नीभिर्भुशुण्डीभिः खङ्गैश्चित्रैः स्वलंकृतैः।
प्रगृहीतैर्दितेः पुत्राः प्रादुरासन्सहस्रशः ॥ 3-171-16(22543)
ततो विचार्य बहुशो रथमार्गेषु तान्हयान्।
प्राचोदयत्समे देशे मातलिर्भरतर्षभ ॥ 3-171-17(22544)
तेन तेषां प्रणुन्नानासाशुत्वाच्छीघ्रगामिनाम्।
नान्वपश्यत्तदा कश्रित्तन्मेऽद्भुतमिवाभवत् ॥ 3-171-18(22545)
ततस्ते दानवास्तत्रयोधवातान्यनेकशः।
विकृतस्वररूपाणि भृशं सर्वाण्यचोदयन् ॥ 3-171-19(22546)
3-171-20(22547)
तेन शब्देन सहसा समुद्रे पर्वतोपमाः।
आप्लवन्त गतैः सत्वैर्मत्स्याः शतसहस्रशः ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-171-4 तिमिर्मत्स्यस्त गिलति महामतस्यस्तिमिगिलः तमपि गिलतीति तिमितिमिगिलः। तिमिरिव गिलनीयस्तिमिगिलो यस्येति विग्रहः ॥ 3-171-6 घूर्मते भ्रमति ॥ 3-171-13 दिवं स्तब्ध्वा आकाश व्याप्य ॥ 3-171-14 दशिताः सन्नद्धाः। त्राणैः कवचैः ॥ 3-171-19 ततस्तेदानवास्तत्र बादित्राणि सहस्रशः। विकृतस्वररूपाणि भृशं सर्वाण्यनादयन् इति झ. पाठः ॥ 3-171-20 आप्लवन्त पलायने कृतवन्तः। गतैः सत्वैर्विगताभिर्वुद्धिभिरुपलक्षिता भ्रान्ता इत्यर्थः ॥ 3-171-24 तारकामये इति झ. पाठः। तत्र तारकामये तारार्थे संग्रामे इत्यर्थः ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.